Zdrowie

czwartek, 26 listopad 2015 18:28

Nauczyciele to ofiary mobbingu?

Napisała
  • wielkość czcionki Zmniejsz czcionkę Powiększ czcionkę
  • Wydrukuj
  • Email
Oceń ten artykuł
(2 głosów)
Edukacja Edukacja airunique - CC0 Public Domain

Środowisko związane z edukacją, jest z jednym z najbardziej dotkniętych grup społecznych poprzez szykanowanie. Problem mobbingu obecnie nie dotyczy już tylko samych uczniów, ale dotyka przede wszystkim nauczycieli. Przemoc psychiczna, jaką doświadczają coraz częściej nauczyciele, jest jednym z czynników wypalenia zawodowego i przekwalifikowywania się.

Nieporozumienie a mobbing

We współczesnych środowiskach zawodowych coraz częściej dochodzi do nieporozumień i konfliktów. Często tworzą one patologiczne sytuacje, w których trudno jest "normalnie" funkcjonować. Czasem konflikt trwa przez dłuższy okres czasu i nikt nie jest w stanie go rozwiązać, ani podjąć prób jego wyjaśnienia. Mamy wtedy do czynienia z typowym zjawiskiem mobbingu. Jego przyczyna tkwi zarówno w postawie i zachowaniu współpracowników, jak i przełożonego.

Mobbing to nic innego jak długotrwałe, systematyczne obrażanie, ośmieszanie, zastraszanie i nękanie ze strony pracodawcy lub pracownika. Przemoc psychiczna tego typu, może doprowadzić osobę nękaną do poważnych problemów zdrowotnych, zarówno w sferze psychicznej jak i fizycznej, co może mieć wpływ na częste absencje w pracy. Jednocześnie długo trwający mobbing często doprowadza pracownika do ostatecznej decyzji, czyli zwolnienia się z pracy albo korzystania z długotrwałych zwolnień lekarskich od lekarza specjalisty (np. psychiatra).

Przyczyny mobbingu

Przyczyny mobbingu są różnorodne: od złej struktury i deficytów w organizacji pracy po bezrobocie. To także zależności, które występują między pracownikiem a pracodawcą. Zdarza się, że nauczyciele wynajmują sale gimnastyczne, pływalnie czy siłownie, gdyż prowadzą swoje działalności gospodarcze i ze strachu przed utartą kolejnego źródła dochodu, nie sprzeciwiają się dyrektorowi szkoły, mimo, iż są świadkami mobbingu kolegów czy koleżanek z pracy.

Pracownicy obawiają się zgłosić ten proceder dalej, bojąc się konsekwencji, jakie mogą ponieść (np. szykanowania czy rozwiązania umowy o pracę). Pracodawca, znając rynek pracy, dokładnie wie o tym, iż z roku na rok jest coraz większy niż demograficzny, a szkoły są zamykane. Daje mu to większe poczucie mocy i władzy.  

Brak reakcji na tak bezwzględne traktowanie może skutkować obniżeniem wynagrodzenia pracowników, a także większą śmiałością pracodawcy w jeszcze bardziej okrutnym traktowaniu pracownika. Poza tym: im dłużej pracodawca czuje się bezkarny, tym jeszcze bardziej łamie przepisy i prawo. Dzięki temu pracownik - nauczyciel staje się uległy wobec pracodawcy - tyrana i pozwala mu na coraz większe przekraczanie granic interpersonalnych.

Mobbing w pracy jest coraz bardziej nagłaśnianym zjawiskiem w środowisku nauczycielskim, choć jeszcze w wielu placówkach edukacyjnych jest to temat tabu. Powstają organizacje antymobbingowe oraz liczne szkolenia z zakresu prawa pracy, które mają na celu uświadamianie nauczycieli o tym, jakie zachowania mogą przybierać formę przemocy psychicznej.

Co mówią badania na temat przemocy psychicznej wobec nauczycieli?  

Według badań, środowisko nauczycielskie jest jednym z tych, które najbardziej jest narażone na zachowania mobbingujące. W szkolnictwie istnieje od tej pory sztywna hierarchia pracowników z niewielką możliwością na awans zawodowy. Dyrektorzy przeważnie piastują funkcję dyrektora przez wiele lat, nawet do emerytury. Często są to ludzie nie sprzeciwiający się wyższym instytucjom, takim jak Kuratoria Oświaty czy Wydziały Edukacji, gdyż mają oni wypełniać ich wolę, a tym samym: jeżeli będą popranie wykonywać ich polecenia, mogą liczyć na wsparcie finansowe danej placówki edukacyjnej.

Zdarza się niejednokrotnie, że dyrektorzy szkół wykorzystują swoją pozycje i lata pracy w danej szkole do swoich osobistych rozgrywek interpersonalnych, ale też zatrudniają po "znajomości" nauczycieli swoich najlepszych kolegów z pracy.

Najbardziej mobbingowani są młodzi nauczyciele, którzy zatrudniani są na pół etatu, a wykonują pracę pełnoetatową przy dodatkowym obarczeniu ich pracą wychowawcy.

Indywidualne czynniki a mobbing

Istnieją indywidualne czynniki, narażające osobę na działania mobbingowe. Są one postrzegane jako cechy pozytywne w środowisku pracowniczym np. kreatywność, wysoki poziom wykształcenia, umiejętności interpersonalne i wszechstronne zdolności. Wobec osób posiadających właśnie takie cechy zaobserwowano zdecydowanie większe prawdopodobieństwo wystąpienia zjawiska mobbingu.

Badania Pomorskiego Instytutu Demokratycznego z 2002 roku mówią, iż 62,5% respondentów deklarowało, że było poddawane działaniom mobbingowym przez minimum pół roku. Skutkami tych działań były: brak motywacji do pracy -  23,1%, mniejsza efektywność - 17,3%, straty finansowe - 9,39 %, zmiana pracy - 8,4%, zwolnienia lekarskie - 5,5% oraz myśli samobójcze - 2,6% ankietowanych. Zaskakujące jest to, że najczęstszymi ofiarami mobbingu przez dyrektorów szkół nie są osoby uległe i bojaźliwe, a osoby, które potrafią sprzeciwić się nierównemu traktowaniu, ale także celem ataków są osoby wyżej wykształcone niż pracodawca oraz bardziej kreatywne i pomysłowe. (źródło: psychoogia.edu.pl)

W ukryciu i w milczeniu

Oczywiście pracownicy mogą walczyć z mobberem i zgłaszać problem, który występuje w ich środowisku pracowniczym. Zdecydowanie gorzej jest, jeżeli mobbinguje sam pracodawca i dodatkowo jest jeszcze nieświadomy swego postępowania. Kiedy mobberem jest koleżanka lub kolega z pracy, taką sytuacje można zgłosić na piśmie przełożonemu. Jednak tylko ponad 5% ankietowanych zgłasza ten fakt swojemu pracodawcy. Jeżeli zachowania przemocowe utrzymują się, ofiara przemocy powinna zbierać dowody, które obciążają osobę mobbingującą.

Według badań przeprowadzonych na przełomie 2005/2006 roku wynika, że większość przebadanych nauczycieli, w swojej pracy zawodowej przynajmniej raz spotkała się z zachowaniem mobbingującym (źródło: psychologia.edu.pl). Do takich zachowań można zaliczyć: krytyka wykonywanej pracy (w obecności innych pracowników), brak możliwości zabierania głosu (lub odbierania go na radach pedagogicznych), ignorowanie pracownika, stosowanie wobec pracownika bezosobowych aluzji.

Mobbing może trwać nawet kilka lat, nim osoba mobbingowana uświadomi sobie, że stosowana jest wobec niego przemoc psychiczna. Osoby mobbingowane najczęściej doświadczają przemocy na osobności, bez świadków i przeważnie jest nią pracodawca, czyli dyrektor szkoły, rzadziej koleżanka lub kolega z pracy. Ciekawe jest również, że to kobiety najczęściej są sprawcami przemocy wobec drugiej kobiety. (źródło: psychologia.edu.pl). Jak nauczyciele radzą sobie z mobbingiem w pracy? Każdy na swój sposób: część nauczycieli próbuje ignorować działania mobbingujące, a część akceptuje takie zachowanie z poczucia lęku i strachu.

Osoby, które doświadczyły mobbingowania przez pracodawcę, szukają głównie wsparcia wśród swoich bliskich, czyli rodziny, a dopiero później dzielą się swoimi doświadczeniami z zaufanymi kolegami z pracy. W placówce, w której mogą występować sytuacje, związane z przemocą, można zauważyć, częstsze niż gdziekolwiek indziej, zwolnienia lekarskie. Trzeba również dodać, że bardzo trudno jest udowodnić w sądzie, że byliśmy ofiarami przemocy psychicznej i dlatego właśnie sprawcy czują się bezkarni i dalej piastują stanowiska np. dyrektorów szkół.

Zachowania mobbingowe

 Jeśli występują minimum raz w tygodniu, przez okres 6 miesięcy, są mobbingiem:

  • utrudnianie życia komuś, kto jest bardziej kompetentny niż mobber,
  • pokrzykiwanie,
  • zmuszanie ludzi do walki z innymi poprzez nieustanny krytycyzm,
  • ciągła kontrola i natarczywe sprawdzanie,
  • uniemożliwianie awansu,
  • ciągłe krytykanctwo,
  • prześladowanie w formie groźby, degradacji,
  • nadmierne, administracyjne sankcje karne bez wysiłku, by wspólnie rozwiązać problem, nie powiadomienie pracownika o zastosowaniu kary wobec pracownika,
  • ignorowanie pracownika,
  • silne i często nieuzasadnione kontrolowanie pracownika,
  • ostentacyjne znieważanie pracownika,
  • zniesławienie i oczernianie pracownika,
  • przeciążanie pracą, dodawanie coraz to większej ilości nowych obowiązków,
  • umyślne sabotowanie działań pracownika, nieudostępnianie informacji, materiałów do wykonywania pracy,
  • mobber przywiązany jest do ofiary, często blokuje jej przeniesienie po to, aby nie wydało się, że stosowana była przemoc w pracy.

Charakterystyka mobbera

Mober Guru:

  • jest ekspertem w swojej dziedzinie,
  • obsesyjny perfekcjonista,
  • bardzo zaangażowany,
  • egoista,
  • traktuje ludzi przedmiotowo,
  • zamknięty w sobie,
  • bezlitosny,
  • nie ma wglądu w siebie,
  • szuka kozłów ofiarnych za swoje błędy,
  • myśli o sobie w samych superlatywach,
  • kłamie, aby uzyskać korzyści,
  • chłodny emocjonalnie,
  • ocenia, krytykuje,
  • uzależnia od siebie,
  • stosuje strategię wdzięczności.

Mober poszukujący aprobaty:

  • jest w centrum uwagi,
  • amatorsko manipuluje ludźmi,
  • lubi wzbudzać współczucie,
  • nadmiernie pomocny, narzucający się,
  • przymilny,
  • nienaturalnie uprzejmy, serdeczny,
  • postawa przerażająca,
  • wybiórczo przyjacielski,
  • obraża się, gdy jest krytykowany,
  • nienaturalnie serdeczny dla nowo poznanych osób,
  • rozszyfrowany próbuje wzbudzić litość i współczucie.

Mober - zsocjalizowany psychopata:

  • mistrz mimikry,
  • podstępny, przebiegły i sprytny,
  • wyrachowany,
  • efektywnie manipuluje ludźmi,
  • posiada bogate słownictwo,
  • potrafi wykorzystać wieloznaczność słów,
  • ingeruje w życie domowe ofiary.

Gdzie szukać pomocy?

O procederze mobbingu, jeżeli dokonuje go przełożony, można powiadomić Związki Zawodowe (np. Związek Nauczycielstwa Polskiego lub Związek Solidarności), których zadaniem jest bronienie praw pracowniczych. W związku można otrzymać bezpłatną poradę prawną, dotyczącą procedur związanych ze zgłaszaniem przemocy psychicznej w pracy. Pomocy można poszukać również na stronach internetowych, gdzie znajdują się adresy stowarzyszeń antymobbingowych, działających na terenie całej Polski - Antymobbingowe stowarzyszenia.

Źródło: www.psychologia.edu.pl

 

 

 



Dodaj tutaj swoją ofertę >>>


Czytany 1820 razy Ostatnio zmieniany środa, 02 grudzień 2015 20:09
Ewa Guzowska

Jestem pedagogiem społeczno - opiekuńczym w trakcie doktoratu z pedagogiki na Wydziale Nauk Społecznych UG. Ukończyłam Studium Pomocy Psychologicznej w Warszawie oraz studia podyplomowe z zakresu Terapii i Diagnozy Dzieci z zaburzeniami w Gdańsku.

Pracowałam jako terapeuta uzależnień, a także jako pedagog szkolny w jednej ze szkół ponadgimnazjalnych w Gdańsku.

Prowadzę liczne szkolenia dla nauczycieli i pedagogów w województwie pomorskim. Współpracuję z Centrum Kultury Morena w Gdańsku, prowadzę tam zajęcia dla seniorów.

Od 2012 roku jestem wykładowcą przedmiotów pedagogicznych w Gdańskiej Wyższej Szkole Humanistycznej w Gdańsku, a od tego roku akademickiego współpracuję także z Wyższą  Szkołą Bezpieczeństwa w Gdańsku.

Moje zainteresowania dotyczą przede wszystkim sfer pedagogiczno - psychologicznych, oświaty oraz kultury.

Zamierzam pisać o problemach dzisiejszych rodzin, ich sposobie radzenia sobie z trudnymi sytuacjami życiowymi, a także o tym na co powinniśmy zwracać uwagę jako istoty czujące i empatyczne.

Życzę miłego czytania i komentowania moich artykułów.