Wiedza

środa, 18 listopad 2015 14:49

Katarzynki – zapomniane święto kawalerów

Napisała
  • wielkość czcionki Zmniejsz czcionkę Powiększ czcionkę
  • Wydrukuj
  • Email
Oceń ten artykuł
(5 głosów)
Wizerunek św. Katarzyny Aleksandryjskiej Wizerunek św. Katarzyny Aleksandryjskiej Templar52 / CC BY

Nie tylko panny mają swoje święto, podczas którego mogą dowiedzieć się, czy w najbliższym czasie staną na ślubnym kobiercu. Andrzejki mają swój męski odpowiednik! Kiedy wypadają katarzynki i dlaczego właściwie nie są zbyt popularne w dzisiejszych czasach?

W Polsce katarzynki były powszechnie znane i celebrowane jeszcze pod koniec XIX wieku. Tak jak andrzejki, przypadały u kresu jesieni, czyli w okresie zakończenia prac polowych. Czas przesilenia jesiennego uważany był kiedyś za najlepszy okres do nawiązania kontaktu z zaświatami oraz do ostatnich zabaw przed adwentem. Katarzynki obchodzono więc w nocy z 24. na 25. listopada, czyli w wigilię św. Katarzyny Aleksandryjskiej. Zarówno andrzejki, jak i katarzynki, swoje korzenie mają w kulturze greckiej.

Kim była patronka tego święta?

Św. Katarzyna Aleksandryjska prawdopodobnie żyła pod koniec III w. n.e. Zginęła męczeńską śmiercią za obronę chrześcijan, mając zaledwie 18 lat. Została zaliczona w poczet czternastu świętych wspomożycieli i jest patronką filozofów, kolejarzy, adwokatów, a także cnotliwych kawalerów, którzy pragną w przyszłości zawrzeć szczęśliwy związek małżeński. Jednak do końca nie wiadomo, jak było naprawdę, ponieważ jak twierdzą niektórzy historycy, św. Katarzyna Aleksandryjska jest postacią fikcyjną, a jej pierwowzoru należy szukać w losach Hypatii z Aleksandrii.

W etymologii imię Katarzyna wywodzi się z greckiego Aikaterine, w którym aikia oznacza tortury, męczarnie. Chętniej jednak sięga się do słowa katharos, czyli czysty.

Jak głosi jedna z wielu legend o św. Katarzynie, była ona córką Konsta, króla Aleksandrii. Obdarzona niezwykłą urodą oraz inteligencją odrzucała małżeństwo, nie widząc godnego kandydata do swojej ręki. Pewnego razu we śnie ujrzała swój ideał, którym okazał się Jezus. Wsunął jej na palec złoty zaręczynowy pierścień i od tego momentu czuła, że jest mu zaślubiona. Do odrzuconych zalotników Katarzyny należał m.in. cesarz Maksencjusz, który upokorzony uwięził swoją wybrankę, a gdy nie udało mu się złamać jej postanowienia, skazał ją na śmierć przez ścięcie.

Kto się zaleca w adwenta, będzie miał żonę na święta

To i wiele innych powiedzeń oraz wierszyków popularne było podczas „katarzynkowych” zabaw.  Dla młodych mężczyzn, którzy przekraczali właśnie próg dorosłego życia i zamierzali założyć rodzinę, czas adwentu był okresem wątpliwości, rozterek, ale także nadziei i oczekiwania na zmiany w życiu. Nabierał dla nich dodatkowego, osobistego wymiaru, gdyż stawali się odpowiedzialni już nie tylko za siebie, ale i za swoją rodzinę.

Wróżby i zwyczaje

Jedną z tradycji, obchodzonych 24. listopada, było ścinanie przez mężczyzn gałązek wiśni lub czereśni i wkładanie ich do wazonu z wodą. Jeśli gałązki zakwitły do Bożego Narodzenia był to bardzo dobry znak – młodzieniec w ciągu roku miał szansę na ożenek z kobietą, z którą spędzi całe życie. 

Podobnie jak kobiety w andrzejki, mężczyźni 24. listopada przeprowadzali wróżenie z kubków. Pod trzema ukrywali wybrany przedmiot, jeden zostawał pusty. Wylosowanie obrączki oznaczało ślub w najbliższym czasie, monety – przypływ majątku, zboża – dobrą pracę, a pusty kubek: brak zmian w najbliższym czasie albo niechęć losu do ujawnienia przyszłości. W czasie losowania trzeba było powiedzieć krótki wierszyk: Kasiu daj znać, co się będzie ze mną dziać.

W nocy z 24. na 25. listopada ogromne znaczenie miały sny. Kogut ujrzany we śnie oznaczał, że mężczyzna przez najbliższy rok pozostanie w stanie wolnym, biała kura – poślubi młodą panienkę, czarna kura – wdowę, kura z kurczętami – wdowę z potomstwem, paw – kobietę wyniosłą, próżną i dumną, sowa – mądrą kobietę, chociaż niezbyt ładną lub niemiłą, gołąb – kobietę ładną i miłą, ale ograniczoną, kaczka – żonę gadułę, kukułka – żonę, która nie dba o potomstwo, a siwy lub czarny koń – starokawalerstwo. Aby przyciągnąć prorocze sny mężczyźni podkładali pod poduszkę kobiece ubrania lub ptasie pióra albo podczas wieczornej toalety wycierali twarz spódnicą. 

Na świętej Katarzyny są pod poduszką dziewczyny – to przysłowie opisuje kolejną wróżbę. Aby poznać imię swojej przyszłej żony, należało w nocy 24. listopada włożyć pod poduszkę karteczki z damskimi imionami  i rano jedną z nich wylosować. Innym sposobem było włożenie pod poduszkę kartek z literami i wyciągnięcie rano czterech. Odkryte litery powinny znaleźć się w imieniu przyszłej żony. Aby wróżba się sprawdziła, losując kartki trzeba było wypowiedzieć formułkę: Wskaż proszę wróżbo wybrankę, żonę i przyszłą kochankę. Wyciągam karteczki cztery, są jej imienia litery.

Dlaczego andrzejki przetrwały, a katarzynki odeszły w zapomnienie?

Kiedyś w krajach słowiańskich status kobiety i mężczyzny znacznie się od siebie różnił. Chłopcy zdobywali wykształcenie, mieli dostęp do zajęć sportowych, w późniejszych latach również do polityki i gospodarki, szybciej nabierali praw. Mieli wiele zajęć, które zajmowały ich myśli, a przede wszystkim możliwość decydowania w wyborze swojej życiowej partnerki. Dlatego nic dziwnego, że nie przywiązywali aż tak dużej wagi do wróżb, mających odkryć ich przyszły los, skoro mogli mieć w większym stopniu na niego wpływ. Dziewczynki natomiast posiadały najniższy status w rodzinie. Były w pełni podległe swoim rodzicom, także jeśli chodziło o wybór męża. Stąd też wzięła się u nich, silniejsza jak u chłopców, potrzeba poznania swojej przyszłości i przeznaczenia. Chciały wiedzieć, co szykuje dla nich los, ponieważ nie miały na to zbyt dużego wpływu.

 

Celebrowanie katarzynek w Polsce praktycznie całkowicie zanikło pod koniec XIX wieku. Pozostały jednak liczne zapisy etnograficzne, które potwierdzają ważność tego święta w historii wszystkich krajów słowiańskich. Warto więc wiedzieć, jakie zwyczaje i tradycje respektowali nasi przodkowie.

 



Dodaj tutaj swoją ofertę >>>


Czytany 929 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 czerwiec 2016 09:12