Kultura

wtorek, 27 październik 2015 15:05

Klasyka na jesień

Napisała
  • wielkość czcionki Zmniejsz czcionkę Powiększ czcionkę
  • Wydrukuj
  • Email
Oceń ten artykuł
(2 głosów)
Klasyka na jesień Press photo/public domain

Długie jesienne wieczory to idealny czas, aby sięgnąć po książkę, którą zarówno należy, jak i warto przeczytać. Jedną z takich pozycji jest powieść Na wschód od Edenu, uważana za najwybitniejsze dzieło Johna Steinbecka, a także za klasyk amerykańskiej literatury. Zbrodnie, romanse, wachlarz rozmaitych typów bohaterów. To doskonała książka zarówno dla miłośników wartkiej akcji, jak i tych, preferujących pogłębiony psychologizm postaci.

Ludzie w swym życiu […] są uwikłani w matnię dobra i zła. Myślę, że to jest jedyna nasza historia i że rozgrywa się ona na wszystkich poziomach uczuć i inteligencji. […] Człowiekowi, który strząśnie już z siebie pył i śmieć życia, pozostaną tylko twarde, jasne pytania: czy to życie było dobre, czy złe? Czy postępowałem dobrze, czy źle?


Pisarz, na tle swojej rodzinnej Kalifornii, ukazał losy fikcyjnej familii Trasków, które splatają się z losami Hamiltonów, a więc krewnymi matki pisarza. Istotnym wątkiem powieści jest walka, jaką toczą bohaterowie, stojąc wobec wyboru pomiędzy dobrem a złem. Steinbeck ukazał ich działania, parafrazując biblijną przypowieść o Kainie i Ablu, która jest obecna w dwóch pokoleniach rodziny Trasków. Adam i Karol to synowie Cyrusa, zupełnie różni od siebie, zostali postawieni przed wytyczoną ścieżką, jaką przeznaczył dla nich ojciec. Agresywny i pewny siebie Karol osiadł na rodzinnej farmie, gdzie nie potrafił odnaleźć szczęścia przez brak miłości ojca, o którą zawsze walczył. To wrażliwszy Adam stał się obiektem uczuć Cyrusa, chociaż ich nie odwzajemniał. Decyzją ojca został wysłany na wojnę. Losy Adama, którego archetypem był Abel, stanowią właśnie główną oś fabularną powieści.Tytuł utworu stanowi nawiązanie do Księgi Rodzaju, w której jest mowa o Kainie, który zamieszkał w krainie, znajdującej się na Wschód od Edenu.

Między dobrem a złem

Archetypy biblijnych postaci znajdziemy również w synach Adama – w bliźniakach Aronie i Kalu (Kalebie). Kal, podobnie jak jego wuj Karol, przypomina Kaina, natomiast Aron, na podobieństwo swojego ojca, Abla. Steinbeck kreuje swoich bohaterów w niezwykle sugestywny sposób. Bliźniacy z pozoru mają z góry przypisane role, Aron ma być tym wrażliwym, który przyciąga do siebie ludzi, natomiast Kal tym mrocznym, którym wiecznie targają emocje. Jednak pojawia się tu bardzo ważna kwestia: czy zło jest czymś dziedzicznym, co oznaczałoby, że nie ma od niego ucieczki i można usprawiedliwiać tym faktem swoje wszystkie złe uczynki czy raczej kwestią wyboru każdego człowieka, bez względu na to kim byli jego przodkowie. Steinbeck wprowadza tu kluczowe dla tego problemu pojęcie Timshel, oznaczające możliwość wyboru między dobrem i złem, a więc i dowolność w kreowaniu swojego własnego losu. 

Ojciec - miłujący i nieobecny

Główną postacią dla powieści jest chiński służący Adama – Li, bez względu na zajmowaną przez niego pozycję, jest on jednym z najinteligentniejszych i najbardziej zaradnych bohaterów Na wschód od Edenu. Przez długą część utworu Li jest bohaterem rozdartym wewnętrznie pomiędzy marzeniami a rzeczywistością. Nie czuje się u siebie zarówno wśród Amerykanów, w których kraju się urodził, jak i Chińczyków, którzy są jego przodkami, ale mają go za obcego. Znajdując wewnętrzną równowagę i miejsce na ziemi stara się przelać sens życia na otaczających go ludzi. Li stanowi zarazem symbol opiekuna, który wprowadza porządek i ład w życie Adama i jego synów, ale i proroka, który posiada olbrzymią mądrość i potrafi w życiu umiejętnie z niej korzystać. To właśnie on wprowadza i wyjaśnia w powieści pojęcie Timshel. Zastępuje Aronowi i Kalowi matkę, która jest kobietą silnie naznaczoną znamieniem grzechu oraz ojca, który, pozornie obecny, jest tak naprawdę niedostępny i oderwany od rzeczywistości. Można tu wysnuć wnioski, że zarówno archetypem Adama, jak i Li, jest Bóg Ojciec. Jednak w przypadku Li byłby to ojciec dobry, mądry i nade wszystko miłujący, tak w przypadku Adama jedynie nieobecny, pozostawiający swoich synów samym sobie i tak jak w przypadku historii o Kainie i Ablu, dający im wolną wolę w swoich decyzjach.

Kobieta demoniczna

Jedną z najciekawszych bohaterek powieści jest Cathy. Rzadko w literaturze można znaleźć tak mocno zarysowaną kobiecą postać. Cathy uosabia to, co diabelskie: jest wcieleniem zła, jakoby pozbawionym sumienia i umiejętności współodczuwania. Piękna, jasnowłosa, o rozmarzonych oczach, z pozoru przypomina anioła. Pisarz, podkreślając jej niewinny wygląd, skontrastował go z mrokiem, jaki panuje w duszy bohaterki. Sądzę, że Cathy można uznać za doskonały przykład kobiety demonicznej, kuszącej mężczyzn, wykorzystującej ich, a na końcu czerpiącej satysfakcję z ich niszczenia. Postać Cathy wpływa na rozwój fabuły, to poprzez jej uczynki wydarzenia nabierają określonego biegu. Choć wstępnie można by nazwać ją kobietą definitywnie złą, trzeba również pamiętać, że to bohaterka tragiczna, która nie potrafi sformułować i zrozumieć pewnych aspektów życia, które ją omijają.     


Na wschód od Edenu nie jest powieścią łatwą, ale z pewnością wartą przeczytania. Steinbeck na jej łamach w niezwykle umiejętny sposób ukazał losy życia dwóch pokoleń rodziny Trasków oraz ewolucję Stanów Zjednoczonych, która stanowi tło wątków fabularnych. To książka, która zyskuje wiele, dzięki odwołaniom biblijnym, a jednocześnie wciąga przez dobrze skonstruowaną problematykę. Stanowi źródło wiedzy o przemianach zachodzących na pograniczu XIX i XX wieku. To pozycja, której zwyczajnie nie wypada zignorować.



Dodaj tutaj swoją ofertę >>>


Czytany 774 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 czerwiec 2016 09:07
Więcej w tej kategorii: Dlaczego lubimy kryminały? »